Akciğer Grafisi Raporlama Kontrol Listesi

Radyoloji asistanları için teknik yeterlilikten sonuç bölümüne uzanan sistematik PA/AP ve lateral akciğer grafisi değerlendirme rehberi.

Akciğer grafisi ilk bakışta kolay görünebilir; oysa küçük bir pnömotoraksı, retrokardiyak opasiteyi ya da yanlış konumlanmış bir tüpü atlamamak için her incelemeyi aynı sırayla değerlendirmek gerekir. Bu alışkanlık hem gözden kaçırma riskini azaltır hem de rapor dilini tutarlı kılar.

Bu kontrol listesi bir tanı algoritması değil, görüntüyü eksiksiz taramak ve raporun klinik soruyu yanıtladığını doğrulamak için kullanılabilecek bir çalışma iskeletidir.

1. İncelemeye başlamadan önce

Görüntüye odaklanmadan önce istem, teknik ve karşılaştırma bilgilerini netleştirin.

☐ Klinik soruyu okuyun. Semptom, travma, enfeksiyon şüphesi, cihaz kontrolü veya takip amacı raporun odak noktasını değiştirir.

☐ Projeksiyonu belirleyin. PA, AP, supin veya portatif çekim; kalp boyutu ve plevral hava gibi bulguların yorumunu etkileyebilir.

☐ Lateral görüntü var mı? Varsa frontal grafiyle birlikte değerlendirin; özellikle retrosternal ve retrokardiyak alanları yeniden gözden geçirin.

☐ Önceki incelemeyi açın. Yeni, değişen ve stabil bulguları ayırmak için mümkünse aynı modaliteyle karşılaştırma yapın.

☐ Görüntü kapsamını doğrulayın. Apeksler, kostofrenik sinüsler ve toraksın tamamı görüntü alanında olmalıdır.

2. Teknik kalite: RIPE yaklaşımı

☐ Rotasyon. Medial klavikula uçlarının spinöz çıkıntılara uzaklıklarını karşılaştırın. Belirgin rotasyon mediasten ve hilus değerlendirmesini yanıltabilir.

☐ İnspirasyon. Yetersiz inspirasyon bazal çizgilenmeleri ve kalp gölgesini olduğundan belirgin gösterebilir. Diyafram düzeyi ve posterior kostaları birlikte değerlendirin.

☐ Penetrasyon/ekspojur. Torakal vertebralar kalp gölgesi arkasından seçilebiliyor mu? Aşırı ya da yetersiz penetrasyon küçük opasiteleri gizleyebilir.

☐ Ek teknik sorunlar. Hareket, saç/giysi artefaktı, dış cisimler ve cilt kıvrımları gibi yalancı bulguları not edin.

☐ Teknik kısıtlılığı raporlayın. Kısıtlı inceleme önemli bir alanın değerlendirilmesini engelliyorsa bunu açıkça belirtin.

3. Tüp, kateter ve cihazlar

☐ Endotrakeal veya trakeostomi tüpü. Uç seviyesi, ana bronşa ilerleme veya yüksek yerleşim açısından değerlendirin; baş pozisyonunun etkisini göz önünde bulundurun.

☐ Enterik tüp. Özofagus boyunca seyri, diyaframı geçip geçmediği ve uç/yan deliklerin uygun konumu açısından kontrol edin.

☐ Santral venöz kateter ve port. Kateter seyri, uç konumu, kıvrılma, kopma ve ilişkili pnömotoraks açısından değerlendirin.

☐ Torasik dren. Yan deliklerin toraks içinde olup olmadığını, dren kıvrılmasını ve kalan plevral hava/sıvıyı kontrol edin.

☐ Kalp pili/ICD ve diğer cihazlar. Jeneratör, elektrot bütünlüğü, elektrot uçları ve yeni komplikasyonlar açısından inceleyin.

4. Hava yolu, mediasten ve hiluslar

☐ Trakea. Orta hatta mı, daralma veya belirgin deviasyon var mı? Rotasyonla gerçek deviasyonu ayırın.

☐ Mediasten. Genişlik, kontur, yeni dolgunluk ve hava açısından değerlendirin. AP portatif grafide yalancı genişlemeyi akılda tutun.

☐ Hiluslar. Boyut, dansite ve simetriyi karşılaştırın; damar dolgunluğu ile kitle/lenfadenopati görünümünü ayırmaya çalışın.

☐ Aort konturu. Tortiyozite, ektazi veya yeni kontur değişikliği gibi görünür bulguları klinik bağlamda not edin.

5. Kalp ve pulmoner vasküler yapılar

☐ Kardiyomediastinal silüet. Projeksiyon ve inspirasyon yeterliliğini dikkate alarak kalp boyutunu ve konturlarını değerlendirin.

☐ Pulmoner vaskülarite. Santral ve periferik damar dağılımı, redistribüsyon veya belirgin konjesyon bulguları var mı?

☐ Ödem lehine eşlik eden bulgular. Perihiler/bazal opasiteler, septal çizgiler ve plevral sıvıyı birlikte değerlendirin.

☐ Perikardiyal veya kardiyak cihazlar. Varsa önceki görüntülerle konum ve görünüm karşılaştırması yapın.

6. Akciğer parankimi ve hava yolları

☐ Her iki akciğeri zon zon tarayın. Apekslerden bazallere, dıştan içe aynı sırayı izleyin.

☐ Fokal opasite. Yerleşim, dağılım, sınır ve eşlik eden hacim kaybını tanımlayın; tek bir tanıya zorlamadan klinik soruyu yanıtlayın.

☐ Nodül veya kitle şüphesi. İki projeksiyonda görünürlüğü, önceki incelemelerde varlığı ve olası dışsal gölgeleri kontrol edin.

☐ Atelektazi/hacim kaybı. Fissür, hilus ve diyafram çekilmesi ile kompansatuvar hiperinflasyon işaretlerini arayın.

☐ Yaygın interstisyel/alveoler görünüm. Dağılımı ve simetriyi belirtin; teknik yetersizlik ve düşük volüm etkisini dışlayın.

☐ Retrokardiyak ve paraspinal alanlar. Özellikle sol alt lob ve posterior bazaller için lateral grafiyi kullanın.

7. Plevra, diyafram ve subdiyafragmatik alan

☐ Pnömotoraks. Apeksler ve lateral plevral yüzleri; supin grafide derin sulkus işaretini değerlendirin.

☐ Plevral sıvı. Kostofrenik sinüsler, menisküs ve lokülasyon olasılığını kontrol edin.

☐ Plevral kalınlaşma/kalsifikasyon. Yerleşimi ve önceki incelemelerle değişimini not edin.

☐ Diyaframlar. Yükseklik, kontur, elevasyon ve subpulmonik sıvı ipuçlarını değerlendirin.

☐ Diyafram altı. Serbest hava ve görünür üst abdomen bulguları için her iki hemidiyafram altını tarayın.

8. Kemikler ve yumuşak dokular

☐ Kaburgalar, klavikulalar, skapulalar ve omurlar. Akut kırık, destrüksiyon veya belirgin deformite açısından gözden geçirin.

☐ Omuz kuşakları. Görüntü alanına giren humerus başları ve eklemleri karşılaştırın.

☐ Yumuşak dokular. Subkutan amfizem, cerrahi değişiklik, meme gölgeleri ve asimetriyi kontrol edin.

9. Sonuç bölümünü kurarken

• Klinik soruya doğrudan yanıt veren en önemli bulguyu ilk sıraya koyun.
• Kesin olmayan bulguda gözlemi, olası yorumu ve gerekiyorsa öneriyi birbirinden ayırın.
• Yeni ve önemli değişiklikleri önceki incelemeyle açıkça karşılaştırın.
• Akut patoloji yoksa, bunu teknik kısıtlılığı göz ardı etmeden sade biçimde belirtin.
• Bulgular ivedi müdahale gerektiriyorsa yalnızca rapora yazmakla yetinmeyin; kurumun kritik sonuç iletişim sürecini uygulayın.

Kritik bulgu iletişimi

10. Sık atlanan alanlar

• Apeksler ve klavikula arkası
• Retrokardiyak sol alt lob
• Her iki kostofrenik sinüs
• Diyafram altları
• Kateter ve tüp uçları
• Kaburga ve omuz kuşağı
• Subkutan amfizem
• Önceki grafiye göre küçük ama yeni değişiklikler

11. Örnek rapor iskeleti

Kaynaklar

1. ACR Practice Parameter for Communication of Diagnostic Imaging Findings, Revised 2025. Rapor bileşenleri ve rutin dışı/ivedi iletişim ilkeleri. Kaynak (yeni sekmede açılır)
2. ACR–SPR–STR Practice Parameter for the Performance of Chest Radiography, Revised 2022. Akciğer grafisinin performansı, dokümantasyonu ve kalite ilkeleri. Kaynak (yeni sekmede açılır)
3. ACR–AAPM–SIIM–SPR Practice Parameter for Digital Radiography. Dijital radyografide görüntü kalitesi ve uygulama çerçevesi. Kaynak (yeni sekmede açılır)