Abdomen ve Pelvis BT Raporlama Kontrol Listesi

Rutin abdomen-pelvis BT’yi özellikle nöbet koşullarında eksiksiz değerlendirmek için organ ve sistem bazlı bir raporlama kontrol listesi.

Abdomen-pelvis BT’de organ sayısı fazladır ve klinik soruya odaklanırken ikinci bir acil bulguyu atlamak kolaydır. Sabit bir tarama sırası; hem solid organları hem barsakları, damarları, periton ve kemikleri rapora dahil etmeyi kolaylaştırır.

Liste, özellikle nöbette işe yarayan “önce acil bulguyu dışla, ardından incelemeyi sistematik biçimde tamamla” yaklaşımına göre düzenlenmiştir.

1. Protokol ve klinik bağlam

☐ Endikasyonu okuyun. Ağrı lokalizasyonu, ateş, travma, malignite, postoperatif durum veya laboratuvar bulguları değerlendirme önceliğini değiştirir.

☐ Kontrast ve fazı tanımlayın. Kontrastsız, arteriyel, portal venöz veya gecikmiş faz; lezyon karakterizasyonu ve damar değerlendirmesinin sınırlarını belirler.

☐ Oral/enterik kontrast var mı? Barsak lümeni ve anastomozları değerlendirirken bunun sağladığı avantajları ve getirdiği sınırlılıkları dikkate alın.

☐ Görüntüleme alanı yeterli mi? Diyafram kubbelerinden pelvis tabanına kadar klinik soruyu yanıtlayacak bölgenin kapsandığından emin olun.

☐ Önceki incelemeleri karşılaştırın. Kitle, koleksiyon, obstrüksiyon, hidronefroz ve vasküler ölçümlerde değişiklik açısından önemlidir.

2. Hızlı acil durum taraması

☐ Serbest intraperitoneal hava. Diyafram altları, karaciğer yüzeyi ve ön abdomeni akciğer penceresi dahil uygun ayarlarda kontrol edin.

☐ Aktif kanama veya hemoperitoneum. Yüksek dansiteli sıvı, kontrast ekstravazasyonu ve hematomları fazlar arasında değerlendirin.

☐ Barsak obstrüksiyonu ve iskemi. Dilate anslar, geçiş noktası, kapalı ans, duvar perfüzyonu, mezenterik ödem ve pnömatozis bulgularını arayın.

☐ Vasküler acil. Anevrizma rüptürü, diseksiyon, arteriyel/venöz oklüzyon ve organ perfüzyon bozukluğunu protokol sınırları içinde değerlendirin.

☐ Akut inflamasyon veya perforasyon. Apandisit, divertikülit, kolesistit, pankreatit ve postoperatif kaçak gibi süreçlerde komplikasyon işaretlerini öne alın.

3. Alt toraks ve diyafram

☐ Akciğer bazalleri. Konsolidasyon, plevral sıvı, nodül ve emboliyle ilişkili olabilecek periferik opasiteleri kontrol edin.

☐ Kalp ve perikardın görünen kısmı. Belirgin sıvı veya kardiyomegali gibi yönetimi etkileyebilecek bulguları not edin.

☐ Diyafram ve hiatuslar. Herni, defekt ve komşu koleksiyonları değerlendirin.

4. Karaciğer, safra kesesi ve safra yolları

☐ Karaciğer boyutu, konturu ve dansitesi. Steatoz, siroz morfolojisi veya heterojen perfüzyon var mı?

☐ Fokal lezyonlar. Yerini, boyutunu, fazlar arasındaki görünümünü ve önceki incelemeye göre değişimini tanımlayın; tek fazlı incelemenin karakterizasyon açısından sınırlı olduğunu göz önünde bulundurun.

☐ Portal ve hepatik venler. Açıklık, tromboz, kollateral ve perfüzyon değişikliklerini değerlendirin.

☐ Safra kesesi. Taş, duvar kalınlığı, distansiyon ve çevre inflamasyonu kontrol edin.

☐ Safra yolları. İntra/ekstrahepatik genişleme, seviyeyi açıklayan taş veya kitle bulgusu var mı?

5. Dalak, pankreas ve adrenal bezler

☐ Dalak. Boyut, infarkt, travmatik lezyon veya fokal kitle açısından değerlendirin.

☐ Pankreas. Boyut, kontur, parankim, kanal, çevre yağ planı ve koleksiyonları inceleyin.

☐ Pankreatit komplikasyonları. Nekroz, venöz tromboz, psödoanevrizma ve koleksiyonları uygun fazlarda değerlendirin.

☐ Adrenal bezler. Nodül, hiperplazi, hemoraji veya çevre yağ planı değişikliği var mı?

6. Böbrekler, üreterler ve mesane

☐ Böbrek boyutu ve perfüzyonu. Asimetri, infarkt, enfeksiyon veya kortikal skar bulgularını kontrol edin.

☐ Taş ve obstrüksiyon. Taşın yerini ve boyutunu; hidronefroz, üreter dilatasyonu ve perirenal değişikliklerle birlikte değerlendirin.

☐ Kitle ve kistler. Kontrast fazı ve önceki incelemeye göre karakterizasyon sınırını açıkça belirtin.

☐ Üreterler. Klinik soruya göre tüm seyri takip edin; pelviste damar ve flebolitlerle karışabilecek odaklara dikkat edin.

☐ Mesane. Doluluk, duvar, intraluminal içerik, taş, kateter ve çevre yağ planını değerlendirin.

7. Mide, ince barsak, kolon ve apendiks

☐ Mide ve duodenum. Duvar kalınlaşması, distansiyon, ülser/perforasyon işareti veya çıkış obstrüksiyonu var mı?

☐ İnce barsak. Çap, duvar kalınlığı, kontrastlanma, içerik, geçiş noktası ve mezenterik ilişkileri değerlendirin.

☐ Kolon. Divertikül, inflamasyon, kitle, fekal yük ve obstrüksiyon bulgularını tarayın.

☐ Apendiks. Endikasyondan bağımsız olarak mümkünse bulun; çap, duvar, çevre inflamasyon ve komplikasyonu değerlendirin.

☐ Anastomozlar ve stoma. Kaçak, daralma, obstrüksiyon ve parastomal herni açısından kontrol edin.

8. Periton, mezenter, retroperiton ve lenf nodları

☐ Serbest veya loküle sıvı. Dağılım, dansite, duvar ve gaz varlığı ile enfeksiyon/kanama olasılığını değerlendirin.

☐ Mezenter. Ödem, yağ planı inflamasyonu, torsiyon, nodül ve vasküler ilişkileri inceleyin.

☐ Retroperiton. Hematoma, fibrozis, kitle veya koleksiyon açısından psoas ve perirenal alanları tarayın.

☐ Lenf nodları. Bölge, kısa aks boyutu, morfoloji ve önceki incelemeye göre değişimi belirtin.

☐ Peritoneal yüzeyler. Nodül, kalınlaşma ve omental değişiklikleri özellikle onkolojik olgularda gözden geçirin.

9. Damarlar

☐ Aorta ve ana dallar. Çap, anevrizma, diseksiyon, trombüs ve aterosklerozu değerlendirin.

☐ Mezenterik damarlar. Açıklık, daralma/oklüzyon, venöz tromboz ve bağırsak bulgularıyla ilişkiyi kontrol edin.

☐ Portal venöz sistem. Portal, splenik ve süperior mezenterik venlerde tromboz veya kollateral var mı?

☐ İliak damarlar ve IVC. Tromboz, kompresyon, filtre veya cerrahi değişiklikleri değerlendirin.

10. Pelvis organları, herniler, kemik ve yumuşak dokular

☐ Uterus/adneksler veya prostat/seminal veziküller. Yaş, cinsiyet ve klinik bağlama göre belirgin kitle veya akut bulguyu değerlendirin.

☐ İnguinal, femoral ve ventral herniler. İçerik, obstrüksiyon ve strangülasyon işaretlerini kontrol edin.

☐ Karın duvarı. Koleksiyon, hematom, cerrahi yara ve subkutan amfizemi tarayın.

☐ Kemikler. Omurga, pelvis ve proksimal femurları kırık, destrüksiyon, sklerotik odak ve kompresyon açısından kemik pencerede değerlendirin.

11. Sonuç bölümü

• Akut ve yönetimi değiştiren bulguyu ilk sırada, anatomik yer ve komplikasyonla birlikte yazın.
• Birden fazla patoloji varsa klinik soruyla ilişkili olanı öne alın; kronik insidental bulgular sonucu gölgelememelidir.
• Özel protokol olmadığı için karakterize edilemeyen lezyonlarda incelemenin sınırını belirtin; ileri incelemeyi yalnızca gerçekten gerekliyse önerin.
• Önceki görüntüye göre değişimi ölçülebilir ve açık biçimde ifade edin.
• Acil bulguları yerel iletişim politikasına göre doğrudan iletin.

Kritik bulgu iletişimi

12. Sık atlanan alanlar

• Akciğer bazalleri
• Apendiks
• Her iki adrenal bez
• Tüm üreter seyri
• Mezenterik damarlar ve portal venöz sistem
• İnguinal/femoral herniler
• Psoas kasları ve retroperiton
• Kemik pencerede omurga ve pelvis
• Postoperatif anastomoz ve dren çevresi

13. Örnek rapor iskeleti

Kaynaklar

1. ACR Practice Parameter for Communication of Diagnostic Imaging Findings, Revised 2025. Rapor bileşenleri ve rutin dışı/ivedi iletişim ilkeleri. Kaynak (yeni sekmede açılır)
2. ACR–SABI–SAR–SPR Practice Parameter for CT of the Abdomen and Pelvis, Revised 2021. Abdomen ve pelvis BT performansı ve dokümantasyon çerçevesi. Kaynak (yeni sekmede açılır)
3. ACR–SPR Practice Parameter for Performing and Interpreting Diagnostic CT, Revised 2022. Genel BT yorumlama, dokümantasyon ve güvenlik ilkeleri. Kaynak (yeni sekmede açılır)