Tüm Abdomen Ultrasonografi Raporlama Kontrol Listesi

Erişkin tüm abdomen USG’de organları eksiksiz görüntülemek, teknik kısıtlılığı doğru ifade etmek ve raporu klinik soruya göre yapılandırmak için kontrol listesi.

İyi bir ultrasonografi raporu, görülen bulguları ve yeterince değerlendirilemeyen alanları açıkça belirtir. “Normal” ifadesi, organın uygun düzlemlerde ve yeterli teknikle incelendiği anlamına gelmelidir.

Bu kontrol listesi, tarama sırasını standartlaştırmak ve özellikle barsak gazı, obezite veya hasta kooperasyonu gibi sınırlılıkların rapora doğru yansıtılmasını sağlamak amacıyla hazırlanmıştır.

1. İnceleme öncesi hazırlık ve klinik soru

☐ Endikasyonu okuyun. Ağrı lokalizasyonu, sarılık, enfeksiyon, böbrek fonksiyon bozukluğu veya takip amacı tarama odağını değiştirir.

☐ Hasta hazırlığını değerlendirin. Açlık durumu safra kesesi ve üst abdomen değerlendirmesini etkileyebilir; mesane doluluğu gerekli alanlara göre planlanmalıdır.

☐ Önceki görüntüleri gözden geçirin. Bilinen kist, taş, kitle veya organ boyutunu karşılaştırmak için önceki USG/BT/MRG önemlidir.

☐ Teknik sınırlılıkları baştan belirleyin. Barsak gazı, vücut yapısı, ağrı, pansuman veya yetersiz kooperasyon nedeniyle değerlendirilemeyen alanları inceleme boyunca not edin.

☐ Transdüser ve ayarları optimize edin. Derinlik, odak, kazanç ve frekansı organa göre ayarlayın; tek bir ayarla tüm incelemeyi tamamlamayın.

2. Karaciğer

☐ Boyut ve kontur. Kraniyokaudal ölçüm gerekiyorsa kurum standardına uygun düzlemde yapın; yüzey düzensizliğini değerlendirin.

☐ Parankim ekojenitesi ve homojenliği. Böbrek korteksiyle karşılaştırın; teknik etkenleri göz önünde bulundurun.

☐ Fokal lezyon. Yer, boyut, sınır, ekojenite, posterior özellik ve vaskülariteyi uygun olduğunda tanımlayın.

☐ Hepatik ve portal venler. Çap, açıklık, akım yönü/karakteri yalnızca uygun Doppler değerlendirmesi yapıldıysa raporlanmalıdır.

☐ İntrahepatik safra yolları. Genişleme veya eşlik eden obstrüksiyon bulgusu var mı?

3. Safra kesesi ve ekstrahepatik safra yolları

☐ Safra kesesi distansiyonu ve duvarı. Açlık durumu ve kontraksiyon etkisini dikkate alın.

☐ Taş ve safra çamuru. Hareketliliği, akustik gölgelenmeyi ve kese boynu ya da sistik kanal yerleşimini farklı pozisyonlarda değerlendirin.

☐ Perikolesistik bulgular. Sıvı, hiperemi ve sonografik Murphy bulgusu yalnızca uygun klinik ve teknik koşullarda yorumlanmalıdır.

☐ Koledok. Görülebilen düzeyde çapı ölçün; ölçüm yerini ve yaş/cerrahi öykü gibi etkenleri göz önünde bulundurun.

☐ Obstrüksiyon seviyesi. Kanal genişlemesi varsa mümkün olduğunca proksimal-distal seyri ve görünür nedeni değerlendirin.

4. Pankreas

☐ Baş, gövde ve kuyruk. Her bölümün görülme derecesini ayrı değerlendirin; gaz nedeniyle görünmeyen bölümü “normal” olarak raporlamayın.

☐ Boyut, kontur ve ekojenite. Yaş ve vücut yapısına bağlı değişkenliği göz önünde bulundurun.

☐ Pankreatik kanal. Genişleme veya düzensizlik var mı?

☐ Çevre alanlar. Peripankreatik sıvı ve görünür vasküler yapıları klinik soruya göre değerlendirin.

☐ Teknik kısıtlılık. Örneğin “Pankreas kuyruğu barsak gazı nedeniyle değerlendirilemedi” gibi anatomik olarak spesifik ifade kullanın.

5. Dalak

☐ Boyut. Uzun aks ölçümünü kurumun standardına uygun düzlemde yapın.

☐ Parankim. Homojenlik, fokal lezyon, infarkt veya travma bulgularını değerlendirin.

☐ Hilus ve çevre. Varis, aksesuar dalak veya perisplenik sıvı gibi görünür bulguları not edin.

6. Böbrekler ve üriner sistem

☐ Her iki böbreğin boyutu ve konturu. Uzun aks ölçümleri aynı teknikle yapılmalı; asimetri önceki incelemeyle karşılaştırılmalıdır.

☐ Kortikal kalınlık ve ekojenite. Karaciğer/dalakla karşılaştırma, klinik ve teknik sınırlılıklar içinde yapılmalıdır.

☐ Toplayıcı sistem. Hidronefroz derecesi, kaliks/pelvis görünümü ve mesane doluluğu ile ilişkiyi değerlendirin.

☐ Taş. Ekojen odak, gölgelenme ve twinkle artefaktını birlikte değerlendirin; yalnızca artefakta dayanmayın.

☐ Kist veya kitle. Boyut, yerleşim, iç yapı, duvar/septa ve vaskülariteyi uygun şekilde tanımlayın.

☐ Üreterler. Genellikle tüm seyri boyunca izlenemez; dilatasyon varsa görülebilen proksimal ve distal kesimleri, klinik gereklilik hâlinde de üreter jetlerini değerlendirin.

7. Aorta, IVC ve retroperitoneum

☐ Abdominal aorta. Proksimal, orta ve distal segmentleri mümkünse görüntüleyin; çap ölçüm yöntemini kurum standardına göre kullanın.

☐ İliak bifurkasyon. Endikasyona göre proksimal iliak arterleri değerlendirin.

☐ IVC. Çap ve açıklık hakkında yalnızca görüntü kalitesi yeterliyse yorum yapın.

☐ Retroperitoneum. Belirgin kitle veya lenfadenopati açısından görülebilen alanları değerlendirin; USG’nin sınırlılığını koruyun.

8. Mesane, pelvis ve serbest sıvı

☐ Mesane. Doluluk, duvar, intraluminal taş/debris ve jetleri klinik soruya göre değerlendirin.

☐ Pelvik organların kapsamı. “Tüm abdomen” isteminin yerel tanımına göre uterus/adneks veya prostatın değerlendirilip değerlendirilmediğini netleştirin.

☐ Serbest sıvı. Perihepatik, perisplenik ve pelviste sıvı varlığını; miktar ve kompleksiteyi değerlendirin.

☐ Plevral boşluklar. Üst abdomen incelemesinde görülebilen kostofrenik alanlarda sıvı varsa not edin.

9. Teknik kısıtlılığı doğru yazmak

• Genel “inceleme kısıtlıdır” ifadesi yerine hangi organın hangi bölümünün neden değerlendirilemediğini yazın.
• Görülmeyen bir yapıyı normal kabul etmeyin.
• Kısıtlılık klinik sorunun yanıtlanmasını engelliyorsa sonuç bölümünde görünür kılın.
• Gerekirse alternatif modalite önerisini klinik bağlam ve hasta güvenliğiyle ilişkilendirin.
• Ölçümün güvenilir olmadığı durumda yalancı kesinlikten kaçının.

10. Sonuç bölümü

1. Klinik soruyu yanıtlayan ana bulguyu ilk sırada yazın.
2. Olumsuz bir incelemede, klinik soruyla ilgili yeterli değerlendirme yapıldıysa bunu açık ve sade biçimde belirtin.
3. Teknik kısıtlılık önemliyse sonuçta tekrar edin.
4. Karakterize edilemeyen lezyonda sonografik bulguyu tarif edin; kesin tanı yerine uygun ileri değerlendirmeyi bağlama göre önerin.
5. Acil bulgular için kurumun kritik sonuç iletişim politikasını uygulayın.

Kritik bulgu iletişimi

11. Sık atlanan veya eksik raporlanan alanlar

• Pankreas kuyruğunun görünürlük derecesi
• Koledok ölçüm yeri
• Her iki böbreğin ayrı uzun aks ölçümü
• Hidronefroz ile dolu mesane ilişkisinin değerlendirilmesi
• Aortanın distal segmenti ve bifurkasyonu
• Perihepatik/perisplenik serbest sıvı
• Görüntülenemeyen alanların anatomik olarak belirtilmesi
• Önceki incelemeye göre ölçülebilir değişiklik

12. Örnek rapor iskeleti

Kaynaklar

1. ACR Practice Parameter for Communication of Diagnostic Imaging Findings, Revised 2025. Rapor bileşenleri ve rutin dışı/ivedi iletişim ilkeleri. Kaynak (yeni sekmede açılır)
2. AIUM Practice Parameter: Abdomen or Retroperitoneum, 2021. Yüksek kaliteli ve tamamlanmış abdomen/retroperitoneum USG incelemesi için asgari çerçeve. Kaynak (yeni sekmede açılır)
3. AIUM Ultrasound Practice Parameters. Ultrasonografi uygulama parametrelerinin kapsamı ve kullanım amacı. Kaynak (yeni sekmede açılır)