Toraks BT Raporlama Kontrol Listesi

Rutin tanısal toraks BT’de akciğer parankimi, hava yolları, plevra, mediasten, kalp-damar yapıları ve üst abdomeni eksiksiz taramak için sistematik yaklaşım.

Toraks BT tek bir organ incelemesi değildir. Akciğer parankimi kadar hava yolları, plevra, mediasten, lenf nodları, kardiyovasküler yapılar, göğüs duvarı ve görüntü alanına giren üst abdomen de raporun parçasıdır.

Sabit bir değerlendirme sırası, akciğer parankimine yoğunlaşırken mediastinal ya da üst abdominal bir bulgunun gözden kaçmasını önler. Aşağıdaki liste, rutin erişkin toraks BT raporlamasında her olguda tekrarlanabilecek pratik bir sıra sunar.

1. Protokolü ve klinik soruyu tanımlayın

☐ Endikasyonu okuyun. Enfeksiyon, malignite, nodül takibi, interstisyel hastalık, travma veya postoperatif kontrol farklı öncelikler gerektirir.

☐ Kontrast durumunu ve fazı belirleyin. Kontrastsız, venöz faz veya özel anjiyografik faz; damar ve mediasten yorumunun sınırlarını belirler.

☐ İnspirasyon ve hareketi değerlendirin. Yetersiz inspirasyon bağımlı opasiteleri ve yalancı mozaik görünümü artırabilir.

☐ Kapsamı doğrulayın. Apekslerden kostofrenik sinüslere kadar toraksın tamamı ve gerekli üst abdomen kapsanmış olmalıdır.

☐ Önceki incelemeyi açın. Nodül, kitle, lenf nodu ve plevral sıvıda değişiklik değerlendirmesi için tarih ve teknik benzerliğini not edin.

2. Önce hızlı güvenlik taraması

☐ Pnömotoraks ve büyük plevral koleksiyon. Tansiyon fizyolojisi düşündüren mediastinal şift veya kardiyak bası var mı?

☐ Belirgin aortik veya vasküler acil durum. Rutin protokolün sınırları içinde görülebilen diseksiyon flebi, rüptür veya aktif kanama işaretlerini gözden kaçırmayın.

☐ Büyük hava yolu tıkanıklığı. Ana bronşlarda yabancı cisim, mukus tıkacı veya kitleye bağlı obstrüksiyon var mı?

☐ Yaygın akut parankimal süreç. Yoğun konsolidasyon, ödem veya ciddi aspirasyon görünümü klinik önceliği değiştirebilir.

☐ Cihaz komplikasyonu. Tüp, kateter, dren ve cerrahi materyalleri hızlıca kontrol edin.

3. Akciğer penceresi: parankimi düzenli tarayın

☐ Lob ve segment sırasını sabitleyin. Her iki akciğeri apekslerden bazallere aksiyel kesitlerde tarayın; koronal/sagittal görüntülerle doğrulayın.

☐ Nodül ve kitle. Yerleşim, boyut, morfoloji, sınır, yoğunluk ve önceki incelemeye göre değişimi tanımlayın.

☐ Konsolidasyon ve buzlu cam. Dağılımı, lobüler/segmental yapıyı, hava bronkogramını ve eşlik eden hacim kaybını değerlendirin.

☐ Atelektazi. Pasif, obstrüktif veya skar ilişkili olabilecek görünümü; bronş açıklığı ve plevral süreçle birlikte yorumlayın.

☐ İnterstisyel bulgular. Retikülasyon, septal kalınlaşma, traksiyon bronşektazisi, bal peteği ve dağılımı not edin; rutin BT’nin HRCT yerine geçmeyebileceğini belirtin.

☐ Amfizem ve hava hapsi ipuçları. Tip, dağılım ve eşlik eden bülleri değerlendirin; ekspiratuvar seri yoksa hava hapsi konusunda sınırı koruyun.

☐ Kavite/kist. Duvar kalınlığı, içerik, çevre parankim ve sayı/dağılım özelliklerini tanımlayın.

4. Hava yolları

☐ Trakea ve ana bronşlar. Lümen, duvar, sekresyon ve dıştan bası açısından değerlendirin.

☐ Bronşektazi. Bronş-arter oranı, periferik bronşların görünürlüğü, duvar kalınlığı ve mukus tıkaçlarını inceleyin.

☐ Endobronşiyal lezyon. Fokal daralma, kesilme veya distal atelektazi/konsolidasyon ilişkisini kontrol edin.

☐ Trakeobronkomalazi şüphesi. Tek faz inspiratuvar incelemenin sınırlılığını belirtin; dinamik değerlendirme gerekebilir.

5. Plevra ve diyafram

☐ Plevral sıvı. Miktar, taraf, lokülasyon, plevral kalınlaşma ve komşu atelektaziyi değerlendirin.

☐ Pnömotoraks. Küçük anterior veya bazal hava koleksiyonlarını multiplanar görüntülerde kontrol edin.

☐ Plevral nodül/plak. Kalsifikasyon, yaygınlık ve invazyon şüphesini not edin.

☐ Diyafram. Elevasyon, herni, defekt veya lokal kontur bozukluğu var mı?

6. Mediasten, hiluslar ve lenf nodları

☐ Mediastinal kompartımanlar. Kitle, sıvı, hava ve yağ planlarında bozulmayı sistematik değerlendirin.

☐ Lenf nodları. İstasyon, kısa aks boyutu, morfoloji ve önceki incelemeye göre değişimi belirtin; klinik bağlama göre yorumlayın.

☐ Hiluslar. Damarlar, lenf nodları ve bronşları birlikte inceleyin; asimetriyi açıklamaya çalışın.

☐ Özofagus. Belirgin duvar kalınlaşması, dilatasyon, hiatal herni veya çevre yağ planı değişikliği var mı?

☐ Timus ve tiroidin görünen kısmı. Yaş ve klinik bağlama göre belirgin kitle veya nodüler büyümeyi not edin.

7. Kalp, perikard ve büyük damarlar

☐ Kalp boyutu ve boşlukları. EKG tetiklemesiz rutin BT’nin ölçüm sınırlılıklarını göz önünde bulundurarak belirgin genişlemeyi değerlendirin.

☐ Perikard. Sıvı, kalınlaşma veya kalsifikasyon var mı?

☐ Aorta. Çap, ateroskleroz ve görünür akut patoloji açısından değerlendirin; ölçüm gerekiyorsa düzleme dikkat edin.

☐ Pulmoner arterler. Ana pulmoner arter çapını ve görülebilen dolum defektlerini kontrol edin; pulmoner anjiyografiye yönelik olmayan bir incelemede embolinin dışlanamayacağını gerektiğinde belirtin.

☐ Koroner kalsifikasyon. Görüntü kalitesine uygun biçimde belirgin kalsifikasyonu raporlayın; kardiyak BT’nin yerine geçmediğini unutmayın.

8. Göğüs duvarı, kemikler ve üst abdomen

☐ Kaburgalar, sternum, omurlar ve omuz kuşağı. Kırık, destrüksiyon, sklerotik odak veya kompresyon deformitesi açısından kemik pencerede tarayın.

☐ Yumuşak dokular. Meme dokusu, aksilla, cilt altı ve kas planlarında belirgin kitle veya koleksiyon var mı?

☐ Üst abdomen. Karaciğer, adrenal bezler, dalak, pankreas ve böbreklerin görüntü alanına giren kısımlarını sistematik değerlendirin.

☐ Cerrahi ve radyoterapi değişiklikleri. Beklenen değişiklikleri komplikasyon veya nüks şüphesinden ayırmak için önceki görüntülerle karşılaştırın.

9. Sonuç bölümü

• Ana klinik soruya yanıt veren bulguyu ilk sıraya koyun.
• Nodül/kitle gibi izlem gerektirebilecek bulgularda ölçüm, yerleşim ve karşılaştırmayı net yazın; takip önerilerini kurumun benimsediği güncel kılavuza ve hasta bağlamına göre verin.
• İlgili klinik soruya yönelik olmayan protokolün sınırlılıklarını, klinik açıdan önem taşıyorsa açıkça belirtin.
• İkincil ama yönetimi değiştirebilecek kardiyovasküler veya üst abdominal bulguları sonuçta görünür kılın.
• Zamana duyarlı bulguları doğrudan klinik ekibe iletin ve iletişimi belgelendirin.

Kritik bulgu iletişimi

10. Sık atlanan alanlar

• Trakea ve ana bronş lümeni
• Küçük anterior pnömotoraks
• Kostofrenik sinüsler ve diyafram komşuluğu
• Paraözofageal alan ve hiatal herni
• Aksiller ve internal mammarian lenf nodları
• Kemik pencerede omurlar ve kaburgalar
• Adrenal bezler ve üst abdomen
• Önceki incelemeye göre küçük nodül büyümesi

11. Örnek rapor iskeleti

Kaynaklar

1. ACR Practice Parameter for Communication of Diagnostic Imaging Findings, Revised 2025. Rapor bileşenleri ve rutin dışı/ivedi iletişim ilkeleri. Kaynak (yeni sekmede açılır)
2. ACR–SABI–SPR–STR Practice Parameter for the Performance of Thoracic CT, Revised 2023. Toraks BT performansı, dokümantasyon ve kalite çerçevesi. Kaynak (yeni sekmede açılır)
3. ACR–SPR Practice Parameter for Performing and Interpreting Diagnostic CT, Revised 2022. Genel BT yorumlama ve dokümantasyon ilkeleri. Kaynak (yeni sekmede açılır)