Fleischner Derneği Toraks Görüntüleme Sözlüğü 2024: Pratik Terminoloji

Toraks BT raporlamasında anatomi, dağılım, opasite, nodül, kistik lezyon, hava yolu, plevra ve fibrozis terminolojisini standartlaştırmaya odaklanan pratik bir sözlük özeti.

Genel İlkeler

• Eponimler yerine tanımlayıcı terminoloji tercih edilir.
• Terimler anatomi, fizyoloji, patoloji ve görüntüleme tanımlayıcıları olarak gruplandırılabilir.
• “Patolojik” terimler histopatoloji kitabındaki tanımla tamamen aynı anlamda kullanılmayabilir; radyolojik görünümü tanımlar.
• Örnek görüntüler hastalık spektrumunun tamamını değil, temsili bir bölümünü gösterir.

Anatomik Temeller

Asinus

• Terminal bronşiol distalindeki gaz değişim ünitesidir.
• Normalde BT’de görünmez.
• Dolduğunda küçük hava boşluğu opasiteleri veya nodül benzeri odaklar oluşturabilir.

Sekonder Pulmoner Lobül

İnce kesit BT değerlendirmesinin temel anatomik birimidir.

• Merkezinde bronşiol ve pulmoner arter dalı bulunur.
• Periferinde venler ve interlobüler septalar yer alır.
• Yaklaşık 5–25 mm boyutundadır.

Hava Yolları

• Büyük hava yolları trakeadan segmental bronşlara kadar uzanır.
• Küçük hava yolları yaklaşık 2 mm’den küçük bronşiollerdir.
• Küçük hava yolu hastalıkları sıklıkla doğrudan değil, hava hapsi gibi dolaylı bulgularla tanınır.

Mediasten Kompartımanları

• Pre-vasküler, anterior
• Visseral, orta
• Paravertebral, posterior

Plevra

• Pariyetal ve visseral yapraklardan oluşur.
• Aralarında ince sıvı tabakası ve negatif basınç vardır.
• BT’de plevra en iyi fissürler boyunca seçilir.

Dağılım Terimleri

• Sentrilobüler: Bronşiol merkezli
• Perilenfatik: Lenfatik yollar boyunca
• Peribronkovasküler: Bronkovasküler demetler boyunca
• Periferik: Akciğerin dış kesimlerinde; bağlama göre “subplevral” yerine daha genel tanımlayıcı olarak kullanılabilir.
• “Juksta-” ön eki yerine ilişkinin doğrudan tanımlanması daha açık olabilir.
• “Subplevral” ile “plevral” aynı değildir; biri akciğer parankimi, diğeri plevra yerleşimini ifade eder.

Temel Parankimal Terimler

Buzlu Cam Opasitesi

• Altta yatan damar ve bronş yapıları seçilmeye devam eder.
• İnce kesit BT ile değerlendirilmelidir.
• Parsiyel alveoler dolum, interstisyel kalınlaşma, fibrozis veya lepidik tümör büyümesi gibi farklı nedenleri olabilir.

Konsolidasyon

• Altta yatan damarların ve bronş duvarlarının görünürlüğü belirgin azalır veya kaybolur.
• Alveoler boşlukların tam dolumunu yansıtır.

Opasite

• Atenüasyon artışını tanımlayan özgül olmayan bir üst terimdir.
• “İnfiltrat” terimi belirsiz olduğu için tercih edilmemelidir.

Nodül ve Kitle

• Pulmoner nodül genellikle ≤30 mm çaplı, yuvarlak veya düzensiz opasitedir.
• Çok küçük nodüller için mikronodül terimi kullanılabilir; eşik kullanılan bağlama göre belirtilmelidir.
• 30 mm lezyon kitle olarak adlandırılır.

Nodül Özellikleri

• Şekil: yuvarlak, oval veya poligonal
• Kenar: düzgün, lobüle veya spiküle
• İçerik: buzlu cam, solid veya part-solid
• Spikülasyon malignite şüphesini artırır ancak tek başına tanısal değildir.
• Buzlu cam ve part-solid morfoloji, adenokarsinom spektrumuyla ilişkili olabilir.

Hava Yolu ve Hava İçeren Bulgular

Hava Bronkogramı

• Hava içeren bronşların, çevresindeki alveollerin opaklaşması nedeniyle görünür hâle gelmesidir.
• Bronşun açık, çevre alveollerin dolu olduğunu düşündürür.

Hava Hapsi

• Ekspiratuvar BT’de bölgesel atenüasyon artışının ve hacim azalmasının beklenenden az olmasıdır.
• Terim yalnızca ekspiratuvar görüntülerle destekleniyorsa kullanılmalıdır.

Hava Hilali

• Kavite veya kitle içinde yarım ay biçimli hava bulunmasıdır.
• Klasik olarak aspergillomla ilişkilidir ancak başka nedenleri de olabilir.

Kistik Lezyonlar

• Bül: Genellikle 1 cm’den büyük, ince duvarlı hava alanı
• Bleb: Küçük, subplevral hava alanı
• Kist: İyi sınırlı, duvarlı ve hava, sıvı veya karışık içerik taşıyabilen yapı
• Pnömatosel: Sıklıkla enfeksiyon veya travma sonrası gelişen geçici ince duvarlı kistik alan
• Örtüşen görünümlerde daha genel “kistik lezyon” tanımlayıcısı kullanılabilir.

Önemli İşaretler

Halo Bulgusu

• Nodül çevresindeki buzlu cam opasitesidir.
• Hemoraji veya invaziv fungal enfeksiyon gibi nedenlerle oluşabilir.

Ters Halo veya Atol Bulgusu

• Santral buzlu cam opasitesini çevreleyen konsolidasyon halkasıdır.
• Organize pnömonide klasik olarak görülse de özgül değildir.

Bal Peteği Görünümü

• Genellikle subplevral, üst üste sıralanan, benzer boyutlu kistik hava alanlarıdır.
• Fibrozisin önemli bir göstergesidir ve traksiyon bronşektazisi, retikülasyon veya yapısal distorsiyon gibi diğer fibrotik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.

Yapısal Distorsiyon

• Normal bronkovasküler ve lobüler anatomide fibrozise bağlı bozulmadır.

Damar ve Perfüzyon Terimleri

Mozaik Atenüasyon

Üç ana mekanizma düşünülmelidir:

1. Küçük hava yolu hastalığı
2. Vasküler hastalık
3. İnterstisyel veya parankimal hastalık

Ekspiratuvar seri ve damar kalibrasyonu mekanizmanın ayrımında yardımcıdır.

Emboli ve İnfarkt

• Embolik materyal trombüs, yağ, hava veya tümör olabilir.
• Pulmoner infarkt sıklıkla plevra tabanlı, kama biçimli opasite oluşturur.
• Oligemi, bölgesel damar yoğunluğunda azalmadır ve Westermark benzeri görünüm oluşturabilir.

İnterstisyum ve Fibrozis

• İnterstisyum aksiyel, interlobüler ve intralobüler bileşenler içerir.
• Fibrozis geri dönüşümsüz yapısal yeniden şekillenmeyi ifade eder.
• Başlıca bulgular traksiyon bronşektazisi veya bronşiolektazi, bal peteği görünümü ve hacim kaybıdır.

İnterstisyel Akciğer Anormalliği

• Başka nedenle yapılan BT’de tesadüfen saptanan, akciğer alanının anlamlı bir bölümünü tutan interstisyel değişikliklerdir.
• Hastalar semptomsuz olabilir.
• Dağılım ve fibrotik özellikler prognoz açısından önemlidir.

Hava Yolu Hastalıkları

Tomurcuklanmış Ağaç Paterni

• Küçük sentrilobüler nodüller ve dallanan opasitelerden oluşur.
• Bronşiolit ve endobronşiyal enfeksiyöz yayılımı düşündürür.

Bronşektazi

• Bronşların kalıcı genişlemesidir.
• Signet ring bulgusu, tramvay rayı görünümü ve distale doğru incelmenin kaybı eşlik edebilir.
• Yalnızca geçici bronş dilatasyonu kronik bronşektazi olarak adlandırılmamalıdır.

Traksiyon Bronşiolektazisi

• Fibrotik çekintiye bağlı küçük hava yolu genişlemesidir.

Mukoid İmpaksiyon

• Bronş lümeninin mukusla dolmasıdır.
• “Eldiven parmağı” görünümü oluşturabilir.

Parankimal Hastalık Terimleri

• Pnömoni: Enfeksiyöz akciğer hastalığı; buzlu cam, konsolidasyon veya tomurcuklanmış ağaç paterni oluşturabilir.
• Pnömonit: Enfeksiyöz veya nonenfeksiyöz inflamasyonu ifade eden daha geniş bir terimdir.
• Organize pnömoni: Yamalı periferik konsolidasyon ve bazen ters halo bulgusu gösterir.

Plevral Terimler

• Plevral efüzyon: Plevral aralıkta sıvı; BT dansitesi içeriğe göre değişir.
• Plevral plak: Sıklıkla asbest maruziyetiyle ilişkili lokal kalınlaşma
• Plevral kalınlaşma: Fibrozis veya malignite gibi farklı nedenlerle oluşabilir.
• Plevral uzantı: Nodülden plevraya uzanan çizgisel yapı; tek başına invazyon kanıtı değildir ancak bağlam içinde değerlendirilir.

Acil Durum Terimleri

• Pnömotoraks: Plevral aralıkta hava ve görünür visseral plevra çizgisi; supin hastada anterior ve bazal yerleşim gözden kaçabilir.
• Pnömomediastinum: Mediastinal yapılara komşu hava
• Pnömoperikardiyum: Perikard boşluğu içinde hava

Kritik Pratik Noktalar

• “İnfiltrat” yerine doğrudan morfolojiyi tanımlayın.
• Hava hapsi terimini ekspiratuvar görüntülerle doğrulayın.
• Diğer fibrozis bulguları olmadan bal peteği terimini kullanmayın.
• Bronşektaziyi yalnızca bronş genişliğine göre değil, kalıcılık ve eşlik eden işaretlerle tanımlayın.
• Nodülün solid, part-solid veya buzlu cam sınıfı yönetimi doğrudan etkiler.
• Mozaik atenüasyonda üç ana mekanizmayı sistematik olarak değerlendirin.
• Yapılandırılmış toraks raporlarında standart sözlük kullanımı klinik iletişimi iyileştirir.